در نظام آمریکا سیستم تصمیمگیرنده خواهد بود نه ترامپ!
انتخابات ریاستجمهوری آمریکا با تمام حاشیههای آن به پایان رسید. حاشیههایی از جنس واقعیت که چهره اصلی آمریکا را به نمایش عمومی گذاشت. دونالد ترامپ با همه دیوانه بازیهایش راستگوتر از هیلاریکلینتون رقیب سرسخت خود بود. این انتخاب درحالی رقم خورد که نظرسنجیهای به عمل آمده خبر از برتری کلینتون در انتخابات میدادند. ولی به گفته مقاممعظمرهبری چون ترامپ واقعیت آمریکا را گفت در انتخابات موفق شد. اما واقعیتهایی که ترامپ گفت چه بود؟ که در ادامه به بازخوانی مواضع ترامپ خواهیم پرداخت.
ترامپ در مورد اقتصاد آمریکا گفت: هماکنون رقم رشد اقتصادی آمریکا 1.2 درصد اعلام شده است که در واقع رشد نیست و ما در شرایط رکود قرار داریم. وی به مسئله بحران بیکاری در جامعه آمریکا نیزاشارهکرد و افزود: هماکنون میلیونها نفر در آمریکا بیکارند و نمیتوانند شغلی پیدا کنند. آمارها، بیکاری را 5 درصد نشان میدهد اما رقم واقعی این نیست، شاید رقم بیکاری 21 درصد باشد.
این منتخب مردم، وعده داد اگر به عنوان رییس جمهوری آمریکا انتخاب شود، طرح جدید خود را جایگزین طرح بیمه درمانی کنونی در آمریکا خواهد کرد که چند سال پیش «باراک اوباما» متولی آن شد و به طرح «اوباماکر» معروف است. وی بر این باور است که تنها از این طریق میتوان مبالغ زیادی را صرفه جویی کرد. ترامپ در رقابتهای انتخاباتی در اظهاراتی نژادپرستانه و در تضاد با روح قانون اساسی آمریکا مبنی بر آزادی مذاهب در این کشور، جلوگیری از ورود مسلمانان به آمریکا را وعده داد.
نگرش دونالد ترامپ به مقوله سیاستخارجی در شعار «اول آمریکا» تجسم پیدا میکند. ترامپ در یکی از کمپینهای انتخاباتی در «واشنگتن دی سی» گفت: زمان زنگارزدایی از سیاستخارجه کنونی فرا رسیده است. وی مدعی شد :آمریکا دیگر توانایی دفاع از کشورهای اروپایی و البته آسیایی را ندارد و آنها باید هزینههای مالی این کار را جبران کنند، وگرنه نیروهای آمریکایی را از این کشورها بیرون خواهد کشید.
به اعتقاد او ناتو پیمانی کهنه و از رده خارج است، او اعضای این پیمان را به متحدانی ناسپاس دانست که از سخاوت آمریکا بهره میبرند. ترامپ در استدلال برای این ادعای خود گفت کنار زدن قذافی از قدرت توسط آمریکا به هرجومرج در لیبی انجامید که همین بیثباتیها منجر به حمله مهلک سال 2012 به سفارت آمریکا در «بن قاضی» شد. ترامپ کنار زدن «بشار اسد» رییس جمهوری سوریه از قدرت را نیز موجب آشفتگی مانند آنچه در عراق و لیبی بوجود آمده دانست. وی درباره سیاست خود برای مبارزه با داعش در صورت پیروزی در انتخابات گفت جنگی تمامعیار علیه این گروه آغاز خواهد کرد و مداخله مستقیم نیروهای آمریکایی در منطقه را به حداقل رسانده و روی افزایش حمایت اطلاعاتی تمرکز کند.
ترامپ طی سخنانی تأملبرانگیز البته بدون نامبردن از کشوری درباره عربستان و رژیمصهیونیستی به زبان آورد و گفت: بعضی از به اصطلاح متحدان ما که با آنها همکاری و از آنها حمایت نظامی میکنیم مبالغ کلانی را به داعش و القاعده و دیگر گروههای تروریستی میفرستند. قطعاً دارند این کار را میکنند و همه این را میدانند.
ترامپ در خصوص وضعیت فلسطین، با بیان اینکه مذاکرات صلح سختترین توافقنامه ممکن در جهان است از اتخاذ موضع بی طرفانه سخن گفت و وعده داد مذاکرات بین فلسطینیان و صهیونیستها را امتحان خواهد کرد. وی همچنین مدعی شد کشورهای همپیمان و تحت حمایت نظامی آمریکا در خاورمیانه را به پرداخت هزینههای نظامی ارتش آمریکا مجبور خواهد کرد.
ترامپ با بیان اینکه توافقنامه هستهای با ایران آنقدر بد انجام گرفته است که شک دارم این توافقنامه از روی ناشایستگی مذاکرهکنندگان آمریکایی شکل گرفته یا عمداً این طور عمل شدهاست. وی مذاکرهکنندگان آمریکایی را به سادهلوح بودن و نیرنگ خوردن از مذاکره کنندگان ایرانی متهم کرد و بهخاطر ادامه مذاکرات آن هم در حالی که شهروندان آمریکایی در ایران زندانی بودند کاخ سفید را سرزنش کرد. ترامپ علاوه بر تأکید بر لزوم آزادی زندانیان آمریکایی بهعنوان پیششرط مذاکره با ایران، پرداخت 150 میلیارد دلار را به ایران -که این رقم از طرف دولت آمریکا غیرمستند اعلام شده است- باخت بزرگ آمریکا در نتیجه مذاکرات عنوان داشت. این یکی از افتضاحترین توافقهای تاریخ بود و من در ملاقاتی که با بنیامین نتانیاهو داشتم، فهمیدم که او از این توافق اصلا خوشحال نبود.
اینها برخی از مواضع مهم ترامپ منتخب مردم در ریاستجمهوری آمریکا بود. اما تا چه میزان این مواضع تحقق خواهد یافت نیاز به کمی تحلیل در رفتارشناسی حزب حاکم و شخصیت ترامپ دارد.
مواضع ترامپ عموماً امپریالیستی، قلدرانه و استیلاطلب بوده و با سیاستخارجی دولت اوباما فرق چندانی ندارد.
اوباما نیز در ابتدای ورود خود به کاخ سفید مدعی تغییر در سیاستخارجی و داخلی ایالاتمتحده بود اما چیزی که شاهد آن بودیم و چیزی که انتخابات پیشرو نشان داد، عدم موفقیت اوباما در اجرای سیاستها بود. برخی مواضع شخصی ترامپ مبنی بر نژادپرستی و مخالفت آن با مسلمانان یک امر موروثی در جامعه نژادپرست آمریکا است، و غیرقابل انکار است و سیاست جدیدی نیست و در هر دوره میزان آن کم یا زیاد میشود. ترامپ در مورد سیاستهای خارجی هم نکات مثبت و هم نکات منفی دارد اما آنچه که سیاستخارجی آمریکا را تعیین می کند لابیهای ذی نفوذ هستند نکته مهم این است که در نظام آمریکا بیش از این که اشخاص به تنهایی تصمیمگیرنده باشند، سیستم تصمیمگیرنده خواهد بود و این سیستم که در سایه تصمیمات کلی و اساسی داخلی و بینالمللی آمریکا را در نظر میگیرد، و با توجه لابی قدرتمند صهیونیستها در ایالاتمتحده این انتظار میرود که نظرات و سیاست ترامپ در خاورمیانه تغییر چندانی نکند و بحث حمایت از گروههای تروریستی همچنان ادامه خواهد داشت و به جرأت میتوان گفت روابط ایالاتمتحده آمریکا با سایر کشورهای جهان چندان تغییر نخواهد کرد. اما آنچه که برای ایران شاید مهم باشد مواضع وی در مورد توافقنامه هستهای است. نکته مهم این است که برجام فراتر از یک توافقنامه چند جانبه بلکه یک قطعنامه شورای امنیت است و نمیتواند یک جانبه آن را زیر پا بگذارد. اما از آنجایی که عدم تعهد دولت آمریکا به موافقتامههای بینالمللی یک ویژگی برجسته برای آنان دانسته میشود، ایران نیز سناریوهای متقابل را به اجرا خواهد گذاشت و به قول مقام معظم رهبری در صورت پارهشدن برجام از سوی آمریکا؛ ایران آن را به آتش خواهد کشید. شاید به آتش کشیدن از سوی ایران دامن متحدان اصلی آمریکا را – عربستان و شیخ نشینان کوچک حوزه خلیج فارس، اسرائیل- خواهد گرفت. و با توجه به تغییر موازنه قدرت در خاورمیانه به سود جمهوریاسلامی ایران مواضع آمریکا نسبت به ایران تغییر چندانی پیدا نکند. اما ممکن است برخی فشارهای سلیقهای علیه ایران تا حدودی نسبت به هشت سال گذشته بیشتر شود. بنابراین در این انتخابات فقط جنس شعارها با هم متفات بود و به نظر میرسد طبقه حاکم یک تکنیک «طعمه و تعویض» [تبلیغ یک محصول، اما فروش محصولی بیکیفیتتر یا گرانتر به مشتری] را علیه رأیدهندگان به کار بسته است.
سرانجام سخن این که با آمدن ترامپ برخی فشارهای سلیقهای علیه ایران تا حدودی نسبت به هشت سال گذشته بیشتر خواهد شد و اگر دولت ایران، تدبیر درستی را در نظر بگیرد و تخم مرغهای خود را رفتهرفته از سبد قبلی خارج و در سبدهای دیگر بگذارد و از تیم قویتر و سیاستها درستتر بهره ببرد و همچنین اجرای اقتصاد مقاومتی و قدرتمند کردن اقتصاد ایران را در دستور کار قرار دهد، به طور حتم اثرات منفی انتخاب ترامپ و فشارهای آتی آمریکا علیه ایران تا حدودی خنثی خواهد شد؛ زیرا ایران بیش از 30 سال است که با این فشارها و محدودیتهای دست و پنجه نرم میکند.
محسن رحمانی واسوکلایی.